กรมอุทยานฯ เปิดผลสอบสีดอหูพับ ล้มระหว่างเคลื่อนย้าย ยันหมอใช้ยาซึมตามมาตรฐานรักษา

เหตุการณ์การเสียชีวิตของช้างป่า “สีดอหูพับ” ระหว่างการเคลื่อนย้ายเมื่อวันที่ 3 กุมภาพันธ์ 2569 ได้รับความสนใจจากสาธารณชนอย่างกว้างขวาง สร้างแรงกระเพื่อมในสังคมที่ตั้งคำถามถึงมาตรฐานการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ และปัญหาเชิงโครงสร้างความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า

ล่าสุด กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ได้ออกมาแถลงผลการตรวจสอบข้อเท็จจริงของคณะกรรมการฯ อย่างเป็นทางการ ยืนยันว่าการดำเนินการเป็นไปตามขั้นตอนมาตรฐาน และเจ้าหน้าที่ไม่ได้ประมาทเลินเล่อในการปฏิบัติงานแต่อย่างใด

ต้นตอของเหตุการณ์: ความจำเป็นในการเคลื่อนย้าย

การเสียชีวิตของ “สีดอหูพับ” เกิดขึ้นระหว่างการจับและเคลื่อนย้ายจากพื้นที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ไปยังโครงการฟื้นฟูอาหารช้างป่าภูหลวงฯ ที่จังหวัดเลย หลายคนอาจสงสัยถึงเหตุผลเบื้องหลังการเคลื่อนย้ายครั้งนี้

• คำสั่งศาลปกครอง: จากการตรวจสอบของคณะกรรมการฯ พบว่า ศาลปกครองขอนแก่นได้มีคำสั่งกำหนดมาตรการคุ้มครองชั่วคราวให้กรมอุทยานฯ ดำเนินการจับและเคลื่อนย้ายช้างป่า 4 ตัว รวมถึง “สีดอหูพับ” ออกจากพื้นที่เกษตรกรรมของประชาชนภายใน 30 วัน เนื่องจากช้างกลุ่มนี้สร้างความเสียหายต่อทรัพย์สินและเป็นอันตรายต่อชีวิตของคนในพื้นที่
• การดำเนินการตามกฎหมาย: กรมอุทยานฯ ได้ดำเนินการตามขั้นตอนกฎหมายอย่างครบถ้วน โดยมีการยื่นขอขยายระยะเวลาและอุทธรณ์คำสั่งศาล แต่ตามมาตรา 75/4 แห่ง พ.ร.บ. จัดตั้งศาลปกครองฯ คำสั่งคุ้มครองชั่วคราวมีผลบังคับทันที ทำให้เจ้าหน้าที่ต้องเร่งดำเนินการเพื่อไม่ให้เข้าข่ายละเลยต่อหน้าที่

กระบวนการตรวจสอบที่โปร่งใสและครอบคลุม

เพื่อคลายข้อสงสัยและสร้างความกระจ่างให้สังคม กรมอุทยานฯ ได้แต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงชุดพิเศษ ตามคำสั่งลับที่ 24/2569 ลงวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2569 โดยมีผู้ทรงคุณวุฒิหลากหลายสาขาเข้าร่วม ทั้งจากภาครัฐ เอกชน และมหาวิทยาลัย ซึ่งเป็นสัตวแพทย์ที่มีความรู้ ทักษะ และประสบการณ์จริงด้านสุขภาพและการวางยาสลบช้างและสัตว์ป่า

คณะกรรมการฯ ได้รวบรวมพยานเอกสารรวม 117 ชุด และบันทึกถ้อยคำพยานบุคคลที่เกี่ยวข้องจำนวน 20 ราย เพื่อวิเคราะห์และประเมินสถานการณ์อย่างละเอียด

ผลสอบชี้ชัด: ไม่มีประมาทเลินเล่อ ยาซึมตามมาตรฐาน

ผลการตรวจสอบสรุปในประเด็นสำคัญดังนี้:

สาเหตุการเสียชีวิต

จากการชันสูตร พบว่า “สีดอหูพับ” เสียชีวิตจากระบบทางเดินหายใจล้มเหลว อันเนื่องมาจากการสำลักอาหาร ในระหว่างการเคลื่อนย้าย

มาตรฐานการปฏิบัติงานและการใช้ยาซึม

• การประเมินช้าง: ทีมสัตวแพทย์และผู้เชี่ยวชาญประเมินน้ำหนักช้างจากระยะไกลไว้ที่ 2.3 - 2.5 ตัน (ผลชันสูตรจริงคือ 2.8 ตัน) และประเมินอายุ 15 - 20 ปี ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะทางกายภาพและการตกมันที่เคยพบ
• การให้ยาซึม: มีการให้ยาซึม (Xylazine) รวม 5 ครั้ง ในช่วงเวลาปฏิบัติงานรวม 4 ชั่วโมง 36 นาที ปริมาณรวม 27 มิลลิลิตร ซึ่งเป็นปริมาณและระยะเวลาที่อยู่ในหลักเกณฑ์มาตรฐานวิชาชีพสัตวแพทย์สำหรับการเคลื่อนย้ายช้างป่าขนาดใหญ่
• การรับมือภาวะวิกฤติ: คณะกรรมการฯ พบว่าในขณะที่ “สีดอหูพับ” เกิดอาการสำลักอาหาร เจ้าหน้าที่ได้ปฏิบัติตามหลักการและวิธีการอันพึงกระทำตามหลักวิชาชีพสัตวแพทย์ในการช่วยเหลือ แก้ไข และรักษาอาการอย่างเต็มที่

สรุปคือ “มิได้ปรากฏว่ามีการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อของเจ้าหน้าที่แต่อย่างใด”

บทเรียนและการก้าวไปข้างหน้า

แม้ผลสอบจะยืนยันว่าเจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานตามมาตรฐาน แต่การจากไปของ “สีดอหูพับ” ก็สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาสังคมที่ซับซ้อน ตั้งแต่ความขัดแย้งระหว่างคนกับช้างป่า ไปจนถึงประเด็นเรื่องที่ดินและการจัดการทรัพยากร ซึ่งสังคมได้ร่วมกันถกเถียงและเรียกร้อง “ความจริงเชิงประจักษ์”

กรมอุทยานฯ จะนำข้อมูลจากการตรวจสอบครั้งนี้ไปศึกษาเชิงลึกเพื่อพัฒนาระบบการเคลื่อนย้ายสัตว์ป่าขนาดใหญ่ให้มีความปลอดภัยสูงสุด และจะรายงานข้อเท็จจริงต่อศาลปกครองและสื่อสารต่อสาธารณชนต่อไป การจากไปของ “สีดอหูพับ” จึงเป็นทั้งบทเรียนราคาแพงและสัญญาณเตือนภัยที่สำคัญต่อการจัดการช้างป่าไทย เพื่อหาทางออกที่ยั่งยืนระหว่างคนกับช้างป่าในอนาคต