เกษตรกรไทย: เผชิญความท้าทายจากราคาสินค้าตกต่ำ สู่ทางรอดด้วยการจัดการปุ๋ย "4 ถูก"

หัวใจหลักของภาคเกษตรไทย คือ เกษตรกร ผู้สร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับประเทศ แต่ในปัจจุบัน เกษตรกรต้องเผชิญกับความท้าทายรอบด้าน ไม่ว่าจะเป็นความผันผวนของสภาพอากาศ โรคระบาด ไปจนถึงปัญหาเศรษฐกิจโลกที่ส่งผลต่อต้นทุนการผลิตและราคาสินค้าเกษตร ข่าวล่าสุดบ่งชี้ถึงสถานการณ์ที่น่าเป็นห่วง แต่ก็มีแนวทางที่กรมส่งเสริมการเกษตรแนะนำ เพื่อช่วยให้เกษตรกรสามารถก้าวผ่านช่วงเวลาที่ยากลำบากนี้ไปได้

ราคาสินค้าเกษตรดิ่ง รายได้เกษตรกรหดตัว

รายงานจากสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.) เปิดเผยข้อมูลที่น่ากังวลว่า ในเดือนกุมภาพันธ์ 2569 ดัชนีราคาสินค้าเกษตรปรับตัวลดลงถึงร้อยละ 10.32 เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2568 ส่งผลให้ดัชนีรายได้ของเกษตรกรลดลงร้อยละ 5.35 สถานการณ์นี้เกิดจากหลายปัจจัย:

• สินค้าที่ราคาลดลง:
  • ปาล์มน้ำมัน: ราคาน้ำมันปาล์มดิบในตลาดโลกอ่อนตัวลงจากอุปทานที่เพิ่มขึ้นในประเทศผู้ผลิตหลักอย่างอินโดนีเซียและมาเลเซีย รวมถึงสต็อกในประเทศที่ยังสูง
  • สุกร: ปริมาณสุกรออกสู่ตลาดเพิ่มขึ้น หลังสถานการณ์โรคระบาดคลี่คลาย เกษตรกรกลับมาเลี้ยง และเร่งจำหน่ายเมื่อได้น้ำหนัก ขณะที่ความต้องการบริโภคทรงตัว
  • กุ้งขาวแวนนาไม: ราคาในตลาดโลกอ่อนตัวลงจากอุปทานที่เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะจากเอกวาดอร์ และสต็อกกุ้งแช่แข็งในยุโรปยังสูง
• สินค้าที่ราคาเพิ่มขึ้น (บางชนิด):
  • มันสำปะหลัง: ผลผลิตออกสู่ตลาดลดลง ไม่เพียงพอต่อความต้องการแปรรูปและส่งออก ประกอบกับภาครัฐมีนโยบายสนับสนุนการส่งออก เช่น ไปตลาดญี่ปุ่น
  • ยางพารา: ผลผลิตออกสู่ตลาดลดลง แต่ความต้องการจากโรงงานแปรรูปและผู้ส่งออกยังคงมีต่อเนื่อง รวมถึงนโยบายส่งเสริมการใช้ยางในประเทศ

แม้ดัชนีผลผลิตสินค้าเกษตรบางชนิดจะเพิ่มขึ้น แต่การลดลงของราคาสินค้าเกษตรโดยรวมได้ส่งผลกระทบต่อรายได้ของเกษตรกรอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

"4 ถูก" ทางออกยุคปุ๋ยแพง ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต

ในสภาวะที่ราคาปุ๋ยเคมีซึ่งเป็นปัจจัยการผลิตสำคัญและมีสัดส่วนต้นทุนถึงประมาณ 20% มีแนวโน้มสูงขึ้น เนื่องจากประเทศไทยต้องพึ่งพาการนำเข้าถึง 98% คิดเป็นมูลค่ากว่า 60,000 ล้านบาทต่อปี กรมส่งเสริมการเกษตรจึงได้แนะนำแนวทาง "ปุ๋ย 4 ถูก" เพื่อช่วยให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตได้อย่างยั่งยืน

หลักการใช้ปุ๋ย 4 ถูก ประกอบด้วย:

• 1. ถูกชนิด/ถูกสูตร: เลือกใช้ปุ๋ยเคมีหรือปุ๋ยอินทรีย์ให้เหมาะสมกับช่วงระยะการเจริญเติบโตของพืชและชนิดของพืชนั้นๆ การวิเคราะห์ดินจะช่วยให้เลือกปุ๋ยได้ตรงกับความต้องการของดินและพืช
• 2. ถูกอัตรา: ใส่ปุ๋ยในปริมาณที่พอดี ไม่มากหรือน้อยเกินไป การใส่ไม่เพียงพอจะทำให้พืชขาดธาตุอาหาร ส่วนการใส่มากเกินไปอาจเป็นโทษ ทำให้พืชอ่อนแอและเกิดโรคได้ง่าย
• 3. ถูกเวลา: ใส่ปุ๋ยในช่วงเวลาที่เหมาะสมที่สุดในแต่ละระยะการเจริญเติบโตของพืช ตั้งแต่เริ่มปลูกจนถึงการเก็บเกี่ยว เพื่อให้พืชนำไปใช้ได้เต็มที่และให้ผลผลิตสูงสุด
• 4. ถูกวิธี: ใช้วิธีการใส่ปุ๋ยที่ถูกต้อง เช่น หว่าน หรือให้พร้อมระบบน้ำ เพื่อให้รากพืชสามารถดูดซึมสารอาหารได้อย่างรวดเร็วและลดการสูญเสียปุ๋ยไปโดยเปล่าประโยชน์

นอกจากนี้ การส่งเสริมการผลิตและใช้ปุ๋ยอินทรีย์จากวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เช่น การไถกลบตอซังข้าว ยังเป็นอีกหนึ่งวิธีสำคัญที่ช่วยเพิ่มอินทรียวัตถุและธาตุอาหารให้แก่ดิน ทำให้ดินมีโครงสร้างดีขึ้น เพิ่มประสิทธิภาพการใช้ปุ๋ยเคมี และลดต้นทุนได้อย่างเป็นรูปธรรม ซึ่งในปี 2568 มีการส่งเสริมการผลิตปุ๋ยอินทรีย์และวัสดุอินทรีย์รวมกว่า 3.3 ล้านตัน นำไปใช้ในพื้นที่กว่า 3 ล้านไร่

สู่ความยั่งยืนของเกษตรกรไทย

การปรับตัวและนำหลัก "ปุ๋ย 4 ถูก" มาประยุกต์ใช้ ควบคู่ไปกับการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ จะไม่เพียงช่วยลดผลกระทบจากราคาปุ๋ยที่แพงขึ้น แต่ยังเป็นการเพิ่มผลผลิต ลดต้นทุน และสร้างความยั่งยืนให้กับการเกษตรไทยในระยะยาว เกษตรกรไทยจะสามารถยืนหยัดและเติบโตได้อย่างเข้มแข็ง แม้ต้องเผชิญกับความท้าทายในยุคปัจจุบัน