น้ำมันแพง: ลดภาษีน้ำมัน พยุงดีเซล-กองทุนน้ำมัน ทางรอดที่แท้จริงหรือ?

วิกฤตราคาน้ำมันที่ผันผวนอย่างต่อเนื่องยังคงเป็นประเด็นร้อนที่กัดกินกำลังซื้อและสร้างความกังวลให้กับคนไทยทุกภาคส่วน ไม่ว่าจะเป็นผู้ใช้รถยนต์ส่วนตัว ภาคการขนส่ง หรือภาคธุรกิจที่ต้องแบกรับต้นทุนเพิ่มขึ้น รัฐบาลมักนำมาตรการลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันมาเป็น "เครื่องมือหลัก" เพื่อบรรเทาภาระ อย่างไรก็ตาม คำถามสำคัญคือ การลดภาษีน้ำมัน โดยเฉพาะดีเซล จะสามารถพยุงสถานการณ์และช่วย "กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง" ที่ติดลบอย่างหนักได้จริงหรือ? บทความนี้จะพาทุกท่านไปเจาะลึกกลไกและผลกระทบของมาตรการนี้

กลไก "ลดภาษี" ที่ซับซ้อนกว่าที่คิด

เมื่อราคาน้ำมันในตลาดโลกพุ่งสูงขึ้น รัฐบาลมักพิจารณาลดภาษีสรรพสามิตน้ำมันดีเซล ซึ่งตามหลักการแล้ว หากลดภาษี 1 บาท ราคาน้ำมันหน้าปั๊มก็ควรจะลดลงสูงสุด 1 บาททันที แต่ในทางปฏิบัติ สิ่งนี้มีความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนกับ "กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง" ซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการรักษาเสถียรภาพราคาน้ำมันในประเทศ

ไม่ใช่แค่ลดราคา แต่เพื่อพยุงกองทุนฯ: บ่อยครั้งที่รัฐบาลไม่ได้ส่งผ่านภาษีที่ลดลงไปถึงผู้บริโภคทั้งหมด 100% แต่แบ่งส่วนหนึ่งไปช่วย "ลดการชดเชย" จากกองทุนน้ำมัน ตัวอย่างเช่น หากกองทุนฯ ต้องชดเชยดีเซล 4 บาท/ลิตร เพื่อคงราคาขายปลีกไว้ที่ 33 บาท การลดภาษี 2 บาท อาจทำให้กองทุนฯ ชดเชยลดลงเหลือ 2 บาท/ลิตรแทนที่จะส่งผลให้ราคาลดลงทันที วิธีนี้ไม่ได้ช่วยลดหนี้กองทุนน้ำมันโดยตรง แต่ช่วย "ชะลอการไหลออก" ของเงินกองทุน ซึ่ง ณ วันที่ 15 มี.ค. 2569 กองทุนน้ำมันมีฐานะติดลบถึง 12,605 ล้านบาท และเคยติดลบกว่าแสนล้านในช่วงสงครามรัสเซีย-ยูเครน

ดาบสองคม: ประโยชน์ที่ต้องแลกด้วยรายได้รัฐ

แม้การลดภาษีน้ำมันจะเป็นมาตรการที่ช่วยลดภาระประชาชนและพยุงกองทุนฯ ได้ในระยะสั้น แต่ก็เป็นเสมือน "ดาบสองคม" ที่มาพร้อมกับผลกระทบต่อสถานะการคลังของประเทศ:

• กระทรวงการคลังเสียรายได้: การลดภาษีดีเซลเพียง 1 บาท/ลิตร ทำให้รัฐสูญเสียรายได้ประมาณ 2,000 - 2,800 ล้านบาทต่อเดือน หากลด 5 บาท รายได้ที่หายไปอาจสูงถึง 10,000 ล้านบาทต่อเดือนเลยทีเดียว
• ผลกระทบต่อหนี้สาธารณะ: เมื่อรัฐขาดรายได้จากภาษี ก็อาจต้องกู้เงินเพิ่มขึ้น หรือบริหารงบประมาณส่วนอื่นได้ยากขึ้น ปัจจุบันสัดส่วนหนี้สาธารณะต่อ GDP ของไทยอยู่ที่ประมาณ 66% ยังมีพื้นที่เหลืออีกประมาณ 4% ที่สามารถรองรับสถานการณ์ได้ แต่ก็เป็นตัวเลขที่ต้องจับตาอย่างใกล้ชิด

กองทุนน้ำมันฯ และทางออกในวิกฤต

ท่ามกลางสถานการณ์ที่ไม่แน่นอน คณะกรรมการบริหารกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง (กบน.) ได้ออกมาตรการเชิงรุกเพื่อบริหารจัดการราคาน้ำมัน โดยเฉพาะการตรึงราคาดีเซลไม่ให้เกิน 30 บาทต่อลิตร ด้วยการปรับเพิ่มเงินชดเชยสำหรับน้ำมันดีเซลหมุนเร็วธรรมดาและ B20 สูงสุดถึง 20.36 บาทต่อลิตร รวมถึงน้ำมันแก๊สโซฮอลบางประเภท ในขณะที่น้ำมันพรีเมียมบางชนิดต้องส่งเงินเข้ากองทุนเพิ่มขึ้น เพื่อรักษาสภาพคล่อง

ด้านกระทรวงการคลังเองก็กำลังศึกษาแนวทางรับมืออย่างรอบด้าน โดยพิจารณาถึงการแก้กฎหมายเพื่อขยายกรอบวงเงินกู้ของกองทุนน้ำมัน หรือการออก พ.ร.ก. ผ่อนผันให้กระทรวงการคลังค้ำประกันการชำระหนี้ของกองทุนฯ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความพร้อมในการบริหารจัดการหนี้สาธารณะที่ยังมีพื้นที่รองรับสถานการณ์ได้ แต่ก็เน้นย้ำถึงความสำคัญในการรักษากรอบการขาดดุลไม่เกิน 3% ของ GDP เพื่อความน่าเชื่อถือทางการเงินของประเทศ

บทสรุป: ไม่ใช่ทางออกที่ง่ายดาย

การลดภาษีน้ำมันจึงเป็นเพียง "มาตรการชั่วคราว" ที่ช่วยประคองสถานการณ์ได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้แก้ปัญหาเชิงโครงสร้างของราคาน้ำมันที่ผันผวนตามตลาดโลก และยังต้องแลกมาด้วยรายได้ของรัฐที่หายไป ซึ่งอาจส่งผลกระทบต่อศักยภาพในการพัฒนาประเทศในระยะยาว การบริหารจัดการราคาน้ำมันในช่วงเวลาวิกฤตเช่นนี้จึงเป็นเรื่องที่ต้องอาศัยความสมดุลระหว่างการบรรเทาภาระประชาชน การรักษาสภาพคล่องของกองทุนน้ำมัน และความยั่งยืนทางการคลังของประเทศไปพร้อมกัน